4. oktober 2017

Hoe men 100 wordt

Voorzorg tot op hoge leeftijd

"De hersens hebben voedsel nodig. Ze hebben afwisseling, vermaak, maar ook ernstig werk nodig": dr. med. Friedhelm Späh is plaatsvervangend chef-arts, leidt het hartcentrum Herzzentrum Krefeld Niederrhein en is medisch hoofd van het HELIOS Prevention Cen

De statistiek spreekt duidelijke taal: in Duitsland leven momenteel ruim 16.000 mensen die 100 jaar of ouder zijn. Met stijgende tendens. Wereldwijd ziet het er soortgelijk uit: volgens schattingen van de UN zal het aantal 100-plussers tegen het jaar 2050 toenemen tot minstens 3,2 miljoen.

Maar hoe kan men een dergelijke leeftijd bereiken? Welke voorwaarden spelen hierbij een rol en wat kan ieder voor zich daarvoor doen? Is het lot, voorbestemming of toch een heel klein beetje geluk? Preventiedeskundige dr. med. Friedhelm Späh geeft tips bij de bekendste trefwoorden.

Goede genen

Een belangrijke voorwaarde zijn de zogenaamde ‘goede genen’. Aan grote Duitse universiteiten zijn er studies over 100-jarigen verricht die aantonen dat erfelijkheid een belangrijke rol speelt bij een lang en gezond leven. "Geen genetische aanleg tot hoge bloeddruk in de familiale omgeving zou bijvoorbeeld een optimale voorwaarde zijn. Het risico van hypertonie neemt duidelijk toe wanneer een van de ouders of grootouders een verhoogde bloeddruk heeft", licht PD dr. med. Friedhelm Späh, medisch hoofd van het HPC Krefeld, toe. "Vroeger zagen artsen verhoogde bloeddruk als een levensbegeleidende factor. Toen was het vanzelfsprekend dat een 60-jarige een bloeddruk van 160 had en een 80-jarige een druk van 180", herinnert hij zich. "Vandaag gaan we ervan uit dat de bloeddruk op hogere leeftijd iets mag stijgen, maar de bovengrens 140/90 wordt nog steeds als positief beschouwd."

Het metabolische geheugen

Een andere factor is het geheugen van ons organisme. Zowel de goede als de slechte tijden worden hier geregistreerd. "Wij weten vandaag dat ons metabolisch geheugen, dat betrekking heeft op de levenswijze, een grote invloed op de duur van ons leven heeft. Diegenen die vandaag 100 jaar oud worden, hebben weliswaar de oorlogs- en naoorlogstijd met hongerperioden en beperkte zorg beleefd, maar ook tijden waarin heel veel lichamelijke activiteit nodig was. Na de oorlog was het bijvoorbeeld heel gewoon dagelijks zo'n 25 kilometer te overbruggen om al het werk gedaan te krijgen. Dat is vandaag de dag helemaal anders en dat komt onze gezondheid niet ten goede", legt dr. Späh uit.

Overgewicht

Gebrek aan beweging leidt echter ook tot een extra factor: het lichaamsgewicht. Door onze evolutionaire ontwikkeling neigen we ertoe energie uit voeding zo snel mogelijk op te slaan, omdat het lichaam nooit weet of er tijden van nood zullen aanbreken of niet. Aangezien wij vandaag de beschikking hebben over optimale voeding, neigen heel veel mensen tot gewichtstoename, meestal rond de buik. "Het aldaar opgeslagen vet is extreem schadelijk voor het lichaam. Andersom vindt men bij haast alle 100-jarigen een lage body mass index (BMI), de index voor het lichaamsgewicht in verhouding tot de lengte. Onlangs nog heeft een wereldwijd onderzoek aangetoond dat er daadwerkelijk een optimale BMI is, maar dat deze van land tot land verschilt. In Duitsland is een BMI van iets minder dan 25 optimaal. Al bij 26 neemt de sterfelijkheid met ongeveer zeven procent toe", aldus dr. Späh, die na zijn studie geneeskunde eerst vijf jaar lang onderzoek verrichte op het gebied van fysiologie, m.a.w. de lichaamsfuncties en hun onderling verband.

Weg met de stress!

Wat ons leven van datgene van onze voorvaderen onderscheidt, zijn ook de zogeheten invloeden van stress, die ieder op een andere manier ervaart. Er zijn mensen die onder stress pas echt opbloeien, anderen daarentegen worden ziek of overlijden zelfs. "Een risicofactor lijkt te zijn dat het hart stress verwerkt in de vorm van een verhoogd aantal polsslagen. Ook hier zijn er aanwijzingen dat noch een extreem langzame, noch een extreem snelle hartslag goed is. Het optimum schijnt alweer in het midden te liggen. Zo hebben vele onderzoeken aangetoond dat een hartslag van ca. 60 slagen per minuut een goede voorwaarde voor een lang leven is“, weet dr. Späh, die als leidend plaatsvervangend chef-arts ook praktiserend arts is in het het hartcentrum van Krefeld aan de Beneden-Rijn.

Gezond leven met work life balance

Wie stress als belastend ervaart, doet er goed aan de tegenspelers van de stresshormonen te verzorgen en te trainen. Deze ontspanningshormonen worden bijvoorbeeld gestimuleerd door een verkwikkende en regelmatige slaap, een gestructureerd verloop van de dag of door het regelmatig nuttigen van maaltijden. "Men kan stellen dat een geregelde leefstijl, die weliswaar saai is en weinig kicks belooft, het organisme de mogelijkheid geeft om voorzorgen te nemen en zijn systemen in topvorm te houden", aldus de internist en cardioloog. Dat mensen met partner een hogere leeftijd bereiken dan singles past ook in dit plaatje. "Wellicht, in de eerste plaats omdat partners elkaar goed kennen en, ten tweede, omdat ze in staat zijn zich kritisch te uiten en elkaar te waarschuwen voor verkeerde ontwikkelingen", vermoedt dr. Späh. Vaak gaat een lang leven echter ook gepaard met negatieve ervaringen die kunnen leiden tot depressies. Daarom is het belangrijk dat men zijn levenslust en levensvreugde behoudt. Wie optimistisch denkt en dingen doet die plezierig zijn, draagt bij aan een gezond organisme.

De klassieker: cholesterol

Uiteraard mag het cholesterol in dit lijstje niet ontbreken. "Vandaag de dag geloven we echter dat de meetwaarden altijd slechts een momentopname van de vetstofwisseling zijn en dat alle inspanningen die nu worden gedaan om een zo laag mogelijke cholesterolspiegel te hebben, zeker niet voldoende zijn om alleen via deze weg een hoge leeftijd te bereiken", stelt dr. Späh ons gerust.

Oud worden met het koppie

En dat brengt ons bij het laatste punt: alle studies over het ouder worden van de hersens, met begeleidende schade, bijv. in de vorm van dementie, hebben aangetoond dat de hersens ‘voedsel’ nodig hebben. Ze hebben afwisseling nodig, en ook plezier, ze hebben echter ook ernstig werk nodig en ze hebben, last but not least, geen extremen nodig. Want: als de hersens overbelast worden, kan er schade ontstaan. Extreem veel computerwerk en gebruik van smartphones, maar ook voortdurend televisiekijken, zijn klassieke triggers voor overbelasting. Deze prikkels beschadigen het vermogen om te regenereren. Totaal anders is een oponthoud in het bos of de tuin: de natuurlijke prikkels doen de hersens heel goed. In het optimale geval worden ze gecombineerd met veeleisende bezigheden, zoals bijv. lezen.

Geluk

"Uiteraard mag ook een klein beetje geluk niet ontbreken, want het leven houdt ook veel risico's in. Maar vanuit medisch oogpunt kan men wel zeggen dat een mix van alle factoren doorslaggevend is: goede genen, een regelmatige levenswandel, een goed gewicht, de juiste stimulans voor de hersens, een partner en plezier in het leven. En wie het beste recept voor zichzelf vindt, heeft daadwerkelijk de kans om geestelijk actief en met genot een hoge leeftijd te bereiken", vat de internist samen.

Infobox:

Dr. med. Friedhelm Späh is privédocent. Na zijn studies deed hij eerst vijf jaar lang onderzoek op het gebied van fysiologie, een medische discipline die zich bezighoudt met lichaamsfuncties en hun onderling verband. Daarnaast is de leidende plaatsvervangend chef-arts in het hartcentrum Herzzentrum Krefeld Niederrhein vandaag ook medisch leidinggevende aan het HELIOS Prevention Center (HPC) van de Helios-kliniek in Krefeld. Dit centrum ontwikkelt individuele, dagelijks bruikbare preventieve maatregelen voor het behoud en herstel van de gezondheid voor mensen die druk zijn met hun dagelijks werk.