28. juni 2017

Koudekap voorkomt haarverlies door chemotherapie

Voor vele vrouwen is het een van de ingrijpendste neveneffecten in een hoe dan ook reeds lastige levensfase: de haaruitval tijdens een chemotherapie. Haar kale hoofd maakt de vrouw voor eenieder herkenbaar als kankerpatiënte. Voor de getroffenen biedt het HELIOS Klinikum Krefeld een speciale koudekap die het haarverlies aanzienlijk kan verminderen of zelfs kan voorkomen.

Chemotherapieën werken doeltreffend tegen de tumor, maar veel vrouwen hebben angst voor de bijkomende emotionele belasting die gepaard gaat met het haarverlies. „Patiëntes hebben na een borstoperatie vaak een veranderde zelfperceptie en moeten leren leven met een verandering van hun vrouwelijke silhouet. Indien daar ook nog haaruitval bijkomt, is dat voor veel getroffenen psychisch behoorlijk belastend,” beklemtoont privaatdocent Dr. Stefan Krämer, leidend arts van het borstcentrum aan het HELIOS Klinikum Krefeld.

Niet alle cytostatica die voor chemotherapie gebruikt worden, hebben haaruitval als bijwerking. Eerst controleren de experten zorgvuldig of er een medicamenteus alternatief is waarbij haaruitval onwaarschijnlijk is. Indien een geneesmiddel ingezet moet worden dat haaruitval veroorzaakt, helpt een koelsysteem om dit verlies actief tegen te gaan. De kappen worden door de patiëntes tijdens het infuus van de chemotherapie gedragen en koelen de hoofdhuid af tot ongeveer vier graden Celsius. De bloedvaten van de hoofdhuid vernauwen, het tumormedicijn dringt nog slechts in een duidelijk lagere concentratie door tot de haarwortels en het ontplooit zijn schadelijke neveneffect, dat hier niet gewenst is, aanzienlijk minder. Zo kunnen kankerpatiëntes ook nadien de beslissing nemen wie ze over hun aandoening willen vertellen en wie niet, en ze behouden daardoor enige normaliteit in het leven van alledag. „Ongeveer 70 tot 80 procent van alle vrouwen die wij in het afgelopen jaar behandeld hebben, verliezen met deze methode helemaal geen haren, 20 tot 30 procent van hen verliest slechts een gedeelte. In een klein aantal uitzonderlijke gevallen kon de koeling van de hoofdhuid het haarverlies niet voorkomen,” beschrijft Dr. Gunter Rogmans, leider van het centrum voor ambulante gynaecologische oncologie (ZAGO) bij het HELIOS Klinikum Krefeld, het slaagpercentage.

Het ZAGO werkt reeds een jaar met het hoofdkoelsysteem. Steeds twee patiëntes kunnen het apparaat gelijktijdig gebruiken. Vóór het eigenlijke infuus worden de haren bevochtigd – zodoende wordt de koude beter getransporteerd en sluit de kap met de koelvloeistof nauwer aan. Ongeveer een halfuur wordt zo het hoofd voorgekoeld; dan pas begint de eigenlijke chemotherapiesessie. Met dekens, warmtekussens, warme thee en veel zorg worden de patiëntes warm gehouden – enkel de hoofdhuid moet constant op vier graden gekoeld blijven. „De koude verdragen vergt natuurlijk ook wat uitharding. De voor- en nakoeltijd meegerekend houden de vrouwen de kap ongeveer tweeënhalf tot drieënhalf uur op hun hoofd. In zeldzame gevallen duurt het langer,” aldus gynaecoloog Rogmans.

„In principe is het koelsysteem niet alleen bij borstkanker inzetbaar. Het wordt aan het HELIOS Klinikum Krefeld ook bij alle andere gynaecologische tumoren aangeboden, zoals eierstok- of baarmoederkanker,” verklaart Professor Michael Friedrich, hoofdarts van de vrouwenkliniek aan het HELIOS Klinikum Krefeld. Ook toepassing bij andere kankertypes kan men zich voorstellen. Een uitzondering is gebruik bij een hersentumor of uitzaaiingen in de schedelbeenderen. Hier ligt de gekoelde hoofdhuid te dicht bij de te bestrijden tumor.

Anders dan bij een pruik wordt deze procedure niet door de ziekenfondsen vergoed. Het HELIOS Klinikum Krefeld biedt de toepassing van de koelkap evenwel op wens als onderdeel van de behandeling aan.

Afbeeldingsonderschrift:

Steeds meer borstkankerpatiëntes maken aan het HELIOS borstcentrum gebruik van de mogelijkheid om het haarverlies met een koudekap tegen te gaan. Ook Ute Keller (46) uit Willich ondergaat de vrieskou strijdvaardig. Gabriele Hommerich, gezondheids- en ziekenverpleegster, helpt bij het opzetten van de kap.